|
Ngô
Tử Hạ - Người đại biểu cao tuổi nhất của QH Khóa
I
Nguyễn Minh Đức
Cụ là chủ nhà in Ngô Tử Hạ, nơi lần đầu tiên in
đồng bạc cụ Hồ, là vị đại biểu cao tuổi nhất của
QH Khóa I, được cử làm Chủ tịch Đại hội đồng,
tham gia Ban thường trực QH và là người đọc
tuyên ngôn của Quốc hội Việt Nam ngày 2.3.1946.
Khi người dân rơi vào thảm hoạ chết đói năm ất
Dậu, cụ chính là nhân sĩ đầu tiên, mặc áo the
khăn xếp, kéo xe bò khắp đường phố Hà Nội để kêu
gọi cứu tế. Cụ là mẫu mực của một nhà tư sản dân
tộc, một nhân sĩ yêu nước, thương dân...
Kỳ I:
Nhà tư sản dân tộc yêu nước, thương dân
Từ người thợ trở thành nhà tư sản lớn
Nếu biết gia sản của cụ Ngô Tử Hạ khi tự nguyện
đem hiến cho nhà nước vào năm 1960 sẽ khiến
nhiều người giật mình. Một khối lượng tài sản
khổng lồ quy thành đất đai, thể hiện trong bảng
kê khai nhà đất ngày 29.7.1960, như sau: nhà số
24- 48 Lý Quốc Sư và 2/12 Ngõ Huyện (diện tích
2.251 m2) nhà số 60 Nguyễn Du (diện
tích 1.095 m2), nhà số 8 Lý Quốc Sư
(diện tích 84 m2), nhà số 4 đường 339
Thịnh Yên (diện tích 2.210 m2), nhà
số 31 Hàng Bông (diện tích 182 m2).
Đó là chưa kể trước 1945 cụ còn có một nhà in
tại Huế và đang có dự định mở thêm một nhà in
tại Sài Gòn. Nhắc lại gia sản để biết rằng, cụ
Ngô Tử Hạ là một nhà tư sản lớn của Hà Nội lúc
bấy giờ, được báo Nam Phong bình chọn là 1 trong
300 nhân vật nổi tiếng của xứ Đông Dương ở những
năm 40, thế kỷ 20. Thế nhưng, khi biết rằng, sự
nghiệp của cụ được gây dựng từ hai bàn tay trắng,
từ những nỗ lực, chịu khó và trí thông minh của
một chàng trai xứ đạo nghèo ở Quy Hậu, Kim Sơn,
Ninh Bình lên Hà Nội lập nghiệp thì chúng ta mới
nể phục tài năng của một con người.
Thân sinh của cụ Ngô Tử Hạ là một nhà nông, bà
cụ là một phụ nữ rất giỏi về nghề nuôi tằm, lấy
kén, ươm tơ, kinh tế gia đình có phần ổn định
nên con cái được học hành đến nơi đến chốn. Học
ở nhà dòng, Ngô Tử Hạ là một cậu bé thông minh,
học giỏi, có trí nhớ tuyệt với, tiếng Pháp rất
giỏi, được các Cha yêu. Không chấp nhận cuộc
sống an phận thủ thường nơi vùng quê nghèo khó,
năm 17 tuổi, Ngô Tử Hạ đã lên Hà Nội để học nghề
in ở Nhà in I.D.E.O (Nhà in Viễn Đông, nay là
Nhà in báo Nhân Dân). Đây là nhà in của Pháp lớn
nhất, hiện đại nhất Đông Dương thời bấy giờ. Nhờ
trí thông minh và tính nhẫn nại, Ngô Tử Hạ đã
trở thành một thợ in giỏi nổi tiếng Hà Thành và
ngấm ngầm tìm cách học cả nghề quản lý nhà in.
Năm 1911, cách mạng Tân Hợi bùng nổ, một luồng
gió mới thổi vào nền chính trị đang nghẹt thở
của Việt Nam. Ngô Tử Hạ quyết định mở nhà in nhỏ
tại phố Hàng Gai. Sau đó ít lâu, nhờ tích luỹ và
về quê bán ruộng, ông mua đất và lập nhà in lớn
hơn ở 24 phố Lý Quốc Sư (phố Lamblot cũ). Cũng
cần nói thêm rằng, việc ra đời nhà in này có sự
giúp đỡ rất lớn về vốn của bố, mẹ vợ kế (Bà
Nguyễn Thị Thảo). Đúng là đất có tuần, nhân có
vận, bắt đầu khởi nghiệp, ngay sau khi đặt mua
tại Pháp một lô hàng lớn giấy và mực in, hàng về
đến nơi thì chiến tranh thế giới lần thứ nhất
bùng nổ, kênh đào Suez đóng cửa, việc giao
thương Âu- á gặp khó khăn, giấy tăng giá hàng
trăm lần. Thêm vào đó, việc quản lý nhà in chặt
chẽ, chất lượng in tốt, giá cả cạnh tranh và
giao du rộng, nhà in Ngô Tử Hạ đã thu hút được
nhiều khách hàng, cả người Việt lẫn người Pháp.
Ông trở thành ông trùm ngành in Việt Nam, một
nhà tư sản lớn của Hà Nội thời bấy giờ.
Nổi tiếng vì hoạt động từ thiện
Khi có điều kiện kinh tế, Ngô Tử Hạ đã dốc sức
vào hoạt động xã hội, hỗ trợ các phong trào nâng
cao dân trí và trực tiếp tham gia hoạt động từ
thiện, cứu tế người nghèo. Ông Trịnh Văn Đường,
cháu ngoại cụ Ngô Tử Hạ nhớ lại: “Trước 1945,
ban ngày cụ thường đi giao lưu, hoạt động từ
thiện, tối khuya mới về nhà in. Ban đêm, cụ chỉ
ngủ 1-2 tiếng đồng hồ, còn lại thì dành cho việc
kiểm tra sổ sách kế toán và các công việc khác
của nhà in”. Tuy bận với công việc kinh doanh
nhưng cụ rất quan tâm đến việc học của dân, đặc
biệt là với người nghèo. Cụ đã tham gia cùng học
giả Nguyễn Văn Tố trong Hội truyền bá Quốc ngữ.
Sau ngày Cách mạng tháng Tám thành công, cụ tích
cực tham gia phong trào Bình dân học vụ do Chủ
tịch Hồ Chí Minh phát động. Nhà in Ngô Tử Hạ đã
nhận in một số lượng lớn sách học chữ cho bình
dân học vụ.
Là một người kính Chúa, yêu nước, cụ Ngô Tử Hạ ý
thức được lời răn: “Yêu thương anh em như yêu
thương mình vậy”. Ông chủ nhà in Ngô Tử Hạ đã
khởi xướng và tham gia nhiệt tình các hoạt động
từ thiện. Hiện tại, con cháu cụ còn lưu giữ
những bức ảnh rất sinh động về hoạt động cứu tế
của cụ Ngô Tử Hạ: Đó là cảnh cụ khăn xếp, áo
the, kéo xe bò đi đầu đoàn người qua các phố của
Hà Nội kêu gọi quyên góp tiền bạc cứu đói; đó là
cảnh cụ đi kiểm tra và áp tải vận chuyển gạo từ
Hà Nội lên Hà Đông trên đoàn xe điện, cảnh Chủ
tịch Hồ Chí Minh và cụ Ngô Tử Hạ làm lễ cầu siêu
cho 2 triệu người chết đói tại Nhà thờ lớn Hà
Nội...Khắp miền Bắc- Trung- Nam, ngân phiếu của
cụ Ngô được gửi đến các nơi cô nhi, quả phụ. Cụ
còn vận động các nhà doanh nghiệp khắp miền làm
từ thiện nên được nhân dân giáo cũng như lương
rất yêu mến, kính trọng.
Do hoạt động nổi tiếng trong ngành in, cụ Ngô Tử
Hạ có quan hệ và giao thiệp rộng rãi với các trí
thức và học giả bấy giờ như Phạm Quỳnh, Nguyễn
Văn Vĩnh, Mai Đăng Đệ, Nguyễn Văn Tố, Tản Đà
Nguyễn Khắc Hiếu... Đối với giới học giả, văn
nhân ông chủ nhà in Ngô Tử Hạ vừa là bạn tâm
giao, vừa là mạnh thường quân. Nhà in Ngô Tử Hạ
đã giúp các học giả, các nhà nghiên cứu trong
việc in các tập sách, công trình, tác phẩm của
mình. Đặc biệt, Tạp chí Đông Thanh của nhà in
Ngô Tử Hạ đã là nơi tập hợp, lui tới của nhiều
nhà báo, nhà văn nổi tiếng với nội dung tiến bộ,
chuyên giới thiệu, nghiên cứu, khẳng định các
giá trị văn hoá phương Đông, văn hoá Việt Nam...
Từ một người thợ in trở thành nhà tư sản lớn, cụ
Ngô Tử Hạ trở nên nổi tiếng, có uy tín thời bây
giờ trong các tầng lớp nhân dân, các giới trí
thức và cả hàng ngũ quan chức thực dân. Việc cụ
tham gia tổ chức Việt Minh, trở thành cố vấn của
Chủ tịch Hồ Chí Minh, trúng cử Đại biểu Quốc hội
khoá I và là người đọc Tuyên ngôn Quốc hội ngày
2.3.1946 là quá trình tất yếu đến với cách mạng
của một nhà tư sản dân tộc yêu nước- Ngô Tử Hạ.
Kỳ sau:
Hai mươi bảy năm làm ĐBQH - mẫu mực và vinh
quang
Nguồn: Báo Người đại biểu nhân dân số 213, ngày
05-11-2005 |
