TĂNG CƯỜNG MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI VỚI CỬ TRI

(Tài liệu Hội thảo "Quốc hội Việt Nam 60 năm hình thành và phát triển"

Hà Nội, 23-24/12/2005; TP. Hồ Chí Minh, 27/12/2005) 

Khúc Bảo Tuý

Phó Vụ trưởng Vụ công tác đại biểu

Ngay khi giành được độc lập, xoá bỏ ách thống trị của thực dân phong kiến, lần đầu tiên quyền làm chủ của người dân nước ta đã được thừa nhận và quy định trong Hiến pháp 1946: “Nước Việt Nam là một nước dân chủ cộng hoà. Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”. Kế thừa và phát triển các tư tưởng tiến bộ của bản Hiến pháp đầu tiên, các bản Hiến pháp tiếp theo của nước ta đều khẳng định “Nhà n­ước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà n­ước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực Nhà n­ước thuộc về nhân dân”. Tuy nhiên nhân dân không thể trực tiếp  thực hiện quyền lực Nhà nước mà phải bầu ra người đại diện cho mình để thực thi quyền lực Nhà nước, người đó là đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

Chính vì vậy, khi đề cập đến mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri, trước hết chúng ta phải xác định đây là mối quan hệ hữu cơ, biện chứng giữa hai chủ thể: người đại diện quyền lực nhân dân, thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước và người dân làm chủ, uỷ quyền cho người đại diện của mình trong cơ quan quyền lực Nhà nước.

I- Căn cứ pháp lý

Điều 97 của Hiến pháp năm 1992 quy định: “đại biểu Quốc hội là ngư­ời đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, không chỉ đại diện cho nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình mà còn đại diện cho nhân dân cả n­ước. Đại biểu Quốc hội phải liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri; thu thập và phản ánh trung thực ý kiến và nguyện vọng của cử tri với Quốc hội và các cơ quan Nhà nư­ớc hữu quan; thực hiện chế độ tiếp xúc và báo cáo với cử tri về hoạt động của mình và của Quốc hội; trả lời những yêu cầu và kiến nghị của cử tri; xem xét, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và h­ướng dẫn, giúp đỡ công dân thực hiện các quyền đó”.

Để cụ thể hoá Điều 97 của Hiến pháp, Luật tổ chức Quốc hội đã quy định: “đại biểu Quốc hội phải liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát cuả cử tri, thường xuyên tiếp xúc với cử tri” (Điều 51). Như vậy, Luật tổ chức Quốc hội đã phát triển mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri là phải liên hệ chặt chẽ với cử tri nhưng cũng phải thường xuyên tiếp xúc với cử tri. Ngoài ra, mỗi năm ít nhất một lần đại biểu Quốc hội phải báo cáo trước cử tri về việc thực hiện nhiệm vụ đại biểu của mình. Cử tri có thể trực tiếp hoặc thông qua Mặt trận Tổ quốc yêu cầu đại biểu báo cáo công tác, có thể nhận xét đối với việc thực hiện nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội.

Điều 12 của Quy chế hoạt động của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội quy định: “đại biểu Quốc hội có trách nhiệm tiếp xúc cử tri theo chương trình tiếp xúc cử tri của Đoàn đại biểu Quốc hội. Trong trường hợp không thể tham gia tiếp xúc cử tri thì đại biểu Quốc hội báo cáo với Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội. Đại biểu Quốc hội có thể tiếp xúc cử tri nơi cư trú, nơi làm việc”.

Để hoạt động tiếp xúc cử tri trở thành hoạt động thường xuyên, đi vào thực chất và đa dạng các hình thức tiếp xúc, ngày 10/9/2004, Uỷ ban thường vụ Quốc hội phối hợp với Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có Nghị quyết liên tịch số 06/2004/NQLT/UBTVQH11-ĐCTUBTWMTTQVN ban hành Hướng dẫn về việc đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri, trong đó quy định “Ngoài những đợt tiếp xúc cử tri theo định kỳ trước và sau kỳ họp Quốc hội, đại biểu Quốc hội cần tiếp xúc cử tri cả ở nơi cư trú và nơi làm việc; tiếp xúc cử tri theo các chuyên đề, lĩnh vực mà đại biểu Quốc hội quan tâm hoặc trực tiếp gặp gỡ, tiếp xúc với cử tri”.

Như vậy, các quy định của Hiến pháp, Luật và các văn bản liên quan đến mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri là hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội. Hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội là một trong những hoạt động rất quan trọng không thể thiếu được của đại biểu Quốc hội, nó là cầu nối thông tin để đại biểu Quốc hội có thể thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Việc đổi mới và tăng cường mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri là một yêu cầu khách quan nhằm đáp ứng nhiệm vụ ngày càng cao của cơ quan dân cử trong đó có tổ chức Quốc hội.

II. Thực trạng mối quan hệ của đại biểu Quốc hội với cử tri

Mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri thực chất là việc đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri, lắng nghe, tiếp thu ý kiến, kiến nghị của cử tri để phản ánh với Quốc hội và để nắm thông tin phục vụ cho hoạt động đại biểu của mình. Qua theo dõi thực tiễn hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, chúng tôi thấy rằng từ nhiều khoá Quốc hội đến nay, nhìn chung các Đoàn đại biểu Quốc hội tổ chức cho các đại biểu tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp là khá nề nếp. Và cứ mỗi kỳ họp thì chúng ta thu nhận được hàng nghìn ý kiến, kiến nghị của cử tri tập hợp lại để báo cáo tại kỳ họp. Và chính từ những ý kiến, kiến nghị đó mà chúng ta báo cáo với Quốc hội, đây là cơ sở để Quốc hội thảo luận, đánh giá tình hình kinh tế- xã hội của đất nước, cũng như là thực hiện việc giám sát, đánh giá về những hoạt động chung của Chính phủ và các cơ quan tư pháp trong việc thực hiện các Nghị quyết của Quốc hội. Tuy nhiên, chúng ta cũng đều nhận rõ vấn đề mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri cũng như chất lượng tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội còn nhiều vấn đề phải bàn và phải tiếp tục nâng cao. Mối quan hệ này vẫn là mối quan hệ 1 chiều, thụ động, bởi lẽ đại biểu Quốc hội vẫn tiếp xúc cử tri theo định kỳ trước và sau kỳ họp là chủ yếu, mà không đa dạng các hình thức tiếp xúc cử tri. Chúng tôi xin đề cập về thực trạng này trên một số khía cạnh sau:

1. Về hình thức tiếp xúc cử tri

Hiện nay có 2 hình thức tiếp xúc cử tri, đó là Hội nghị tiếp xúc cử tri và gặp gỡ, tiếp xúc cá nhân hoặc nhóm cử tri. Hội nghị tiếp xúc cử tri lại được chia thành Hội nghị tiếp xúc cử tri theo định kỳ trước và sau kỳ họp Quốc hội tại địa phương nơi đại biểu Quốc hội ứng cử, Hội nghị tiếp xúc cử tri nơi cư trú, nơi làm việc và Hội nghị tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực mà đại biểu Quốc hội quan tâm. Qua báo cáo tình hình tiếp xúc cử tri của các Đoàn đại biểu Quốc hội cho thấy hình thức Hội nghị tiếp xúc cử tri đang được dùng phổ biến, mà chủ yếu là tiếp xúc định kỳ trước và sau kỳ họp Quốc hội. Từ đó có tình trạng ở nhiều nơi, thành phần tham dự tiếp xúc cử tri là các “đại cử tri”, nhất là các đồng chí đại diện lãnh đạo các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể ở địa phương, cơ sở, các đồng chí cán bộ hưu trí đến nhiều. Còn đối tượng cử tri trẻ, doanh nghiệp, cán bộ nghiên cứu, cử tri ở cơ sở, cử tri trực tiếp sản xuất thì rất ít. Đấy là hạn chế làm chúng ta chưa lắng nghe được ý kiến của đông đảo cử tri.

Nghị quyết liên tịch giữa Uỷ ban thường vụ Quốc hội và Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ban hành Hướng dẫn về việc đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri đã quy định cụ thể các hình thức tiếp xúc cử tri và việc tổ chức thực hiện tiếp xúc cử tri cho mỗi hình thức tiếp xúc. Qua theo dõi cho thấy, việc tiếp xúc cử tri tại nơi làm việc và nơi cư trú mới chỉ được thực hiện một cách cá biệt. Tuy nhiên, hiệu quả và tác dụng của hình thức tiếp xúc này là rất rõ rệt. Những cử tri tại nơi đại biểu Quốc hội làm việc và cư trú qua tiếp xúc đều rất phấn khởi bày tỏ những tâm tư, nguyện vọng của mình với mong muốn đại biểu Quốc hội sẽ là cầu nối để cử tri có thể thực hiện quyền làm chủ của mình. Từ đó cho thấy việc đa dạng hoá các hình thức tiếp xúc cử tri là rất cần thiết và cấp bách để từng bước nâng cao chất lượng của công tác tiếp xúc cử tri nói riêng và tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa đại biểu Quốc hội và cử tri nói chung.

Ngoài ra, việc tiếp xúc cử tri hiện nay vẫn là tiếp xúc một chiều, đại biểu Quốc hội chủ động tiếp xúc khi có nhu cầu mà chưa có sự chủ động nào từ phía cử tri. Cũng có ý kiến cho rằng việc hàng tháng các Đoàn đại biểu Quốc hội đều có chương trình tiếp công dân, thì các cử tri có thể bày tỏ ý kiến của mình. Chúng tôi cho rằng, phải quan niệm việc tiếp xúc cử tri là công việc thường xuyên của đại biểu Quốc hội. Các đại biểu là do cử tri bầu ra nên quyền yêu cầu được gặp gỡ, tiếp xúc với đại biểu phải được ưu tiên cho các cử tri. Khi cử tri có yêu cầu tiếp xúc thì Văn phòng giúp việc Đoàn đại biểu Quốc hội có trách nhiệm giúp đại biểu Quốc hội sắp xếp, bố trí để đại biểu Quốc hội có thể gặp gỡ cử tri.

2. Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị trong việc thúc đẩy mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri

Mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri là gắn bó hữu cơ, nhưng để mối quan hệ này thực chất và có hiệu quả thì vai trò tổ chức, giúp đỡ của các cơ quan, tổ chức hữu quan là rất quan trọng, có tính chất cầu nối để thúc đẩy mối quan hệ này có cả chiều rộng và chiều sâu. Như Nghị quyết liên tịch giữa Uỷ ban thường vụ Quốc hội và Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ban hành Hướng dẫn về việc đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri đã khẳng định: “Đoàn đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc các cấp và các cơ quan, đơn vị, tổ chức hữu quan trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp chuẩn bị và tổ chức chu đáo các hội nghị tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội”.

Qua thực tiễn tiếp xúc cử tri thời gian qua, có thể nói vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hội và Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội là rất quan trọng. Điều đó được thể hiện trong trong việc xây dựng kế hoạch tiếp xúc cử tri; tổ chức thực hiện kế hoạch tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội; việc phân công các đại biểu Quốc hội trong Đoàn tiếp xúc cử tri tại các đơn vị bầu cử ở địa phương; việc phối hợp với các cơ quan tuyên truyền ở địa phương để thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng về nội dung, thời gian, địa điểm các cuộc tiếp xúc giữa đại biểu Quốc hội với cử tri.

Bên cạnh đó, nhắc đến vai trò của các cơ quan trong việc thúc đẩy mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri, thì không thể không nhắc đến vai trò rất quan trọng của Uỷ ban Mặt trận tổ quốc các cấp. Phát huy vai trò là cơ sở chính trị cuả chính quyền nhân dân, nơi thể hiện ý chí nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, nơi hiệp thương và thống nhất tổ chức hành động của các tổ chức thành viên, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc các cấp đã phối hợp chặt chẽ với Đoàn đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân và Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội trong việc xây dựng chương trình, tổ chức thực hiện chương trình, chủ trì các cuộc tiếp xúc và tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri. Ngoài ra, Mặt trận tổ quốc còn vận động nhân dân tham gia quản lý nhà nước, giám sát các hoạt động của chính quyền và hoạt động của các đại biểu Quốc hội do chính mình bầu ra, để đại biểu Quốc hội thực sự là đại biểu của dân.

Sự ra đời của Văn phòng giúp việc Đoàn đại biểu Quốc hội cũng là một điều kiện quan trọng giúp cho chất lượng công tác tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội nâng lên một bước. Văn phòng phục vụ Đoàn đại biểu Quốc hội có trách nhiệm giúp Đoàn đại biểu Quốc hội trong việc xây dựng kế hoạch tiếp xúc cử tri; việc phối hợp với Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc, Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức để đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri; việc theo dõi, rà soát và đôn đốc giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri đã nêu tại kỳ tiếp xúc trước; chuẩn bị tài liệu phục vụ công tác tiếp xúc cử tri và kinh phí phục vụ cuộc tiếp xúc.

3. Việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri

Việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri là một nhiệm vụ rất quan trọng của các cơ quan, tổ chức hữu quan, có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của công tác tiếp xúc cử tri, tác động lớn đến mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri. Luật và các văn bản hướng dẫn chỉ quy định đại biểu Quốc hội có trách nhiệm tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và giám sát việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri. Trong thời gian qua, hầu hết ý kiến, kiến nghị của cử tri cả nước đều được Đoàn đại biểu Quốc hội tập hợp đầy đủ, phân loại theo thẩm quyền giải quyết và theo từng lĩnh vực cụ thể. Các ý kiến thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương thì được gửi cho các cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị hữu quan ở địa phương để nghiên cứu, giải quyết. Các ý kiến thuộc thẩm quyền của các cơ quan Trung ương thì Đoàn đại biểu Quốc hội gửi tới Ban dân nguyện của Uỷ ban thường vụ Quốc hội để chuyển tới các Bộ, ngành nghiên cứu giải quyết, trả lời. Nhìn chung, các Bộ, ngành đều nghiêm túc trả lời bằng văn bản, trúng vấn đề mà cử tri  quan tâm. Văn bản trả lời của các bộ, ngành là cơ sở để các Đoàn đại biểu Quốc hội kiến nghị với cấp uỷ, chính quyền trong việc lãnh đạo, điều hành công việc ở địa phương; đồng thời là thông tin để các vị đại biểu Quốc hội báo cáo với cử tri. Tuy nhiên, vẫn còn có một số văn bản trả lời ý kiến, kiến nghị cử tri còn chung chung, chưa đáp ứng được vấn đề cử tri kiến nghị, cá biệt có vấn đề không được trả lời, để cử tri kiến nghị nhiều lần; nhiều ý kiến, kiến nghị của cử tri chậm được giải quyết, hoặc những điều đã hứa vởi cử tri chưa được các cơ quan, tổ chức, cá nhân giải quyết một cách đầy đủ, kịp thời, còn tình trạng hứa nhưng “không giải quyết”.

4. Mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội kiêm nhiệm với cử tri

Hiện nay, Quốc hội khoá XI với số lượng 120 đại biểu Quốc hội chuyên trách tại các cơ quan của Quốc hội và tại các địa phương, có thể nói số lượng đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm vẫn chiếm đa số.

Trước đây, đại biểu Quốc hội chuyên trách chủ yếu tại các cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội ở các địa phương hầu hết là các đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm cho nên sau kỳ họp đều tập trung giải quyết công việc của cơ quan, đơn vị mình. Điều kiện dành cho công tác tiếp xúc cử tri nói riêng và dành cho việc thực hiện trách nhiệm đại biểu Quốc hội nói chung còn nhiều hạn chế. Hầu hết các đại biểu Quốc hội kiêm nhiệm chỉ sắp xếp thời gian định kỳ trước và sau kỳ họp Quốc hội. Bên cạnh đó, nhiều vị đại biểu Quốc hội vẫn chưa quan tâm đúng mức trong việc thực hiện trách nhiệm tiếp xúc cử tri, chưa tự mình xây dựng kế hoạch tìm đối tượng và hình thức tiếp xúc cử tri cũng như là chưa lưu tâm đến việc giải quyết ý kiến, kiến nghị. Do vậy, những ý kiến, kiến nghị của cử tri chưa được giải quyết một cách kịp thời và thoả đáng. Có tình trạng là rất nhiều ý kiến, kiến nghị của cử tri do đại biểu Quốc hội nêu lên bị các cơ quan đùn đẩy hoặc là né tránh. Cho nên  hiệu quả của việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội bị hạn chế rất nhiều. Nếu tình hình này kéo dài thì sẽ ảnh hưởng đến uy tín của đại biểu Quốc hội và ảnh hưởng trực tiếp đến mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri. Có những đại biểu Quốc hội, chính vì vậy mà “ngại” tiếp xúc cử tri. Đó là tình hình trước đây khi chúng ta chưa có đại biểu Quốc hội chuyên trách.

5. Mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội chuyên trách với cử tri.

Vấn đề tiếp theo là vai trò, vị trí và trách nhiệm của đại biểu Quốc hội chuyên trách trong việc góp phần vào việc nâng cao hiệu qủa tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, tăng cường mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri. Đại biểu Quốc hội chuyên trách và đại biểu Quốc hội nói chung về trách nhiệm tiếp xúc cử tri thì không có gì khác nhau. Điều đó đã được các văn bản pháp luật quy định rõ. Bên cạnh những khó khăn chung, thì các đại biểu Quốc hội chuyên trách có điều kiện thuận lợi hơn trong mối quan hệ, tiếp xúc với cử tri. Đó là điều kiện về thời gian, có điều kiện tiếp cận các nội dung, các báo cáo mà Quốc hội đưa ra bàn nghị sự để xem xét. Từ đó, việc tăng cường mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử  tri, phải bắt đầu từ trách nhiệm của mỗi đại biểu Quốc hội nói chung và các đại biểu Quốc hội chuyên trách nói riêng.

Quốc hội khoá XI, cùng với sự tăng lên về số lượng đại biểu Quốc hội chuyên trách ở cả các cơ quan của Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội, mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri cũng được nâng lên một bước. Hoạt động tiếp xúc cử tri nói riêng được cải tiến, chất lượng nâng lên đáng kể, giảm dần tính hình thức đơn điệu và ngày càng thiết thực hiệu quả, hình thức tiếp xúc cử tri có đa dạng và linh hoạt hơn. Có được sự chuyển biến này, phần lớn là do chúng ta có đại biểu Quốc hội chuyên trách ở địa phương nên có điều kiện thuận lợi trong việc lập kế hoạch và tổ chức hoạt động tiếp xúc cử tri. Bởi lẽ các vị đại biểu Quốc hội chuyên trách ở địa phương hầu hết là Trưởng, Phó Đoàn đại biểu Quốc hội, vì vậy có điều kiện chủ động về thời gian để xây dựng kế hoạch tiếp xúc cử tri. Các đại biểu này căn cứ vào chương trình, kế hoạch hoạt động của Quốc hội, của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, tình hình thực tế ở địa phương và yêu cầu của đại biểu trong Đoàn (nếu có), để chỉ đạo Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội xây dựng kế hoạch tiếp xúc cử tri và phân công các vị đại biểu Quốc hội trong Đoàn thực hiện kế hoạch đó.

Ngoài ra, đại biểu Quốc hội chuyên trách cũng thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn như một đại biểu Quốc hội trong Đoàn là có trách nhiệm tiếp xúc cử tri do Đoàn đại biểu Quốc hội phân công. Mặt khác, với vai trò là chủ trì, điều phối  việc thực hiện kế hoạch tiếp xúc cử tri của Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội chuyên trách ở địa phương có tác động rất tích cực thúc đẩy, hỗ trợ các đại biểu Quốc hội kiêm nhiệm tăng cường trách nhiệm hoạt động tiếp xúc cử tri của mình. Bên cạnh đó, nhiều khi có tình trạng đại biểu Quốc hội trong Đoàn chưa sắp xếp được thời gian để tham dự đầy đủ các cuộc tiếp xúc cử tri do Đoàn đại biểu Quốc hội phân công, trong trường hợp đó, vai trò của đại biểu Quốc hội chuyên trách được thể hiện rất rõ rệt, việc tổ chức tiếp xúc cử tri ở đơn vị bầu cử đó vẫn được tiến hành theo kế hoạch đã thống nhất.

III- Những đề xuất tăng cường mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri

Trên cơ sở phân tích thực trạng mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri, chúng tôi xin đề xuất một số vấn đề cần quan tâm cải tiến để tăng cường mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri:

1. Thực hiện tốt các quy định về các hình thức tiếp xúc cử tri để khắc phục tính hình thức trong việc tiếp xúc cử tri, hạn chế việc tiếp xúc “cử tri chuyên nghiệp” hoặc “đại cử tri”. Tổ chức tiếp xúc cử tri phù hợp với từng đối tượng cử tri để lắng nghe được nhiều ý kiến, kiến nghị của cử tri, như tiếp xúc cử tri nơi công tác (làm việc), tiếp xúc cử tri nơi cư trú; hoặc tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri với thành phần đa dạng, đại diện được đầy đủ các tầng lớp nhân dân, như mời đại diện Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc và đại diện các đoàn thể quần chúng, các hội đoàn; đại diện UBND và lãnh đạo các Sở, Ban, ngành và lãnh đạo các huyện, quận…

Đối với các cuộc tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp Quốc hội để thu thập ý kiến, kiến nghị của cử tri đóng góp vào chương trình kỳ họp, nội dung kỳ họp và báo cáo kết quả kỳ họp Quốc hội với cử tri, có thể tổ chức tiếp xúc cử tri theo giới, ngành, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể; tiếp xúc cử tri là cán bộ công nhân viên, các nhà doanh nghiệp là đối tượng điều chỉnh của luật hoặc có trách nhiệm thực thi pháp luật để báo cáo chuyên sâu về từng bộ luật hoặc những vấn đề, những lĩnh vực cần tập trung chỉ đạo để thực hiện tốt nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã hội theo Nghị quyết của Quốc hội.

2. Nâng cao chất lượng đại biểu Quốc hội, đồng thời, tăng cường đại biểu Quốc hội chuyên trách. Đây chính là yêu cầu quan trọng nhất để đổi mới, nâng cao hiệu lực và hiệu quả hoạt động của Quốc hội nói chung cũng như mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri nói riêng. Cần phải qui định rõ ràng tiêu chuẩn của những người ra ứng cử đại biểu Quốc hội (chứ không phải tiêu chuẩn đại biểu Quốc hội như Luật bầu cử qui định). Ngoài các quy định về năng lực, trình độ, cần quy định thêm về tiêu chuẩn có điều kiện để tham gia các hoạt động của Quốc hội như thời gian, sức khoẻ và tâm huyết với công tác và được đào tạo các kỹ năng hoạt động Quốc hội như kỹ năng tiếp xúc cử tri, kỹ năng giám sát…. Song song với chất lượng đại biểu Quốc hội, thì trong những năm tới, cần phải tăng cường số lượng và nâng cao chất lượng hoạt động của đại biểu Quốc hội chuyên trách. Quốc hội cần có một tỷ lệ thích hợp các đại biểu hoạt động chuyên trách ở Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội và các Đoàn đại biểu Quốc hội. Cần phải chuẩn bị nhân sự đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách ngay từ khi chuẩn bị bầu cử. Ngoài ra, hoạt động tiếp xúc cử tri, tăng cường mối quan hệ với cử tri là một hoạt động thường xuyên và không thể thiếu của đại biểu Quốc hội. Các vị đại biểu Quốc hội cần chủ động sắp xếp thời gian và chủ động trong công tác này và yêu cầu Văn phòng giúp việc Đoàn đại biểu Quốc hội phối hợp với các cơ quan ở địa phương triển khai và coi đây là một tiêu chuẩn khi xem xét đánh giá các hoạt động của đại biểu Quốc hội hàng năm.

3. Cần bỗi dưỡng kỹ năng tiếp xúc cử tri cho các vị đại biểu Quốc hội và đề cao tinh thần trách nhiệm của đại biểu Quốc hội trước cử tri. Văn phong Quốc hội cũng rất quan tâm đến công tác này và đã thành lập Trung tâm bồi dưỡng đại biểu dân cử. Hiện nay Trung tâm này đã dần kiện toàn và đi vào hoạt động. Sắp tới, hoạt động của Trung tâm cần được tăng cường, việc nâng cao kỹ năng hoạt động của đại biểu dân cử nói chung và kỹ năng tiếp xúc cử tri nói riêng là yêu cầu khách quan để nâng cao chất lượng hoạt động của đại biểu Quốc hội, từng bước nâng cao chất lượng hoạt động chung của Quốc hội.

4. Đoàn đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc các cấp, Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và các cơ quan, đơn vị, tổ chức hữu quan cần phối hợp tốt để chuẩn bị và tổ chức chu đáo các hội nghị tiếp xúc cử tri cũng như phục vụ các cuộc gặp gỡ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri. Có thể nói các cơ quan này là những đầu mối rất quan trọng, góp phần vào việc tăng cường mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri.

5. Cần đẩy mạnh công tác giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri. Đây là việc làm rất khó vì liên quan đến thẩm quyền giải quyết của nhiều cấp, ngành ở cả trung ương và địa phương. Các vị đại biểu Quốc hội cần tích cực đôn đốc, theo dõi tình hình giải quyết của các cơ quan mà mình đã chuyển ý kiến đến để kịp thời thông báo với cử tri, nếu cần có thể tự mình tìm hiểu và trao đổi với cơ quan có thẩm quyền để làm rõ vấn đề, bảo đảm quyền lợi của cử tri. Khi những ý kiến, kiến nghị của cử tri được giải quyết thì niềm tin của cử tri đối với đại biểu Quốc hội sẽ được nâng lên, mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri sẽ gần gũi và gắn kết hơn.