|
VỊ TRÍ, VAI TRÒ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA
ĐOÀN ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI
(Tài liệu Hội thảo "Quốc hội Việt Nam 60 năm hình thành và phát
triển"
Hà Nội,
23-24/12/2005; TP. Hồ Chí Minh, 27/12/2005)
Trần Văn Tám
Phó Vụ trưởng Vụ Công tác đại biểu - VPQH
Quốc hội cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân,
cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, gồm những
người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của của
nhân dân, do nhân dân trực tiếp bầu ra. Các cơ
quan, tổ chức của Quốc hội được thành lập đều để
nhằm mục đích duy nhất là thực hiện có hiệu quả
chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội, bảo đảm phát
huy bản chất Nhà nước của dân, do dân và vì dân
Khác với chế độ Đại nghị tư sản ở nhiều nước
trên thế giới có thể chế chính trị tam quyền
phân lập, ở đó tổ chức nghị viện là tập hợp của
từng nhóm nghị sỹ, đại diện cho các giai cấp,
các đảng phái, các quyền lợi khác nhau, đối
trọng nhau, ở đó các nghị sỹ là những người hoạt
động chuyên nghiệp, có văn phòng, thư ký và bộ
máy giúp việc ở tại đơn vị bầu cử của mình, được
giành toàn bộ thời gian cho hoạt động nghị sỹ và
được hưởng lương cùng với nhiều chế độ, điều
kiện khác bảo đảm cho hoạt động; Quốc hội nước
ta là một tổ chức thống nhất của ý chí và nguyện
vọng của nhân dân, các đại biểu Quốc hội được
nhân dân trực tiếp bầu ra để thay mặt nhân dân
thực hiện quyền lực Nhà nước ở Quốc hội, kết hợp
hài hòa quyền lợi của địa phương, đơn vị nơi bầu
ra mình và quyền lợi của cả nước.
Phù hợp với bản chất Nhà nước, với đặc thù tổ
chức và hoạt động của Quốc hội, ngay từ kỳ họp
thứ ba, Quốc hội khóa I, một hình thức tổ chức
được hợp thành từ các đại biểu Quốc hội trong
đơn vị địa phương khu hoặc liền khu được hình
thành, để liên hệ với Chủ tịch đoàn kỳ họp và để
trao đổi ý kiến về những vấn đề của kỳ họp, làm
cho kỳ họp được tiến hành thuận lợi. Hình thức
tổ chức đó là Đoàn đại biểu Quốc hội địa phương,
từ khi được thành lập, đã ngày càng phát huy tác
dụng trong thực tế hoạt động và tiếp tục tồn tại
trong thời gian giữa hai kỳ họp Quốc hội, để
giúp cho sự liên hệ giữa các đại biểu với ban
thường trực Quốc hội (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội
ngày nay), giữa các đại biểu trong một địa
phương với cử tri, là đầu mối giúp cho đại biểu
Quốc hội hầu hết là hoạt động kiêm nhiệm có điều
kiện liên hệ, triển khai các hoạt động, thực
hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của
mình.
Hình thức tổ chức Đoàn đại biểu Quốc hội là một
nét đặc thù trong tổ chức và hoạt động của Quốc
hội. Bởi vì, Quốc hội nước ta gồm hầu hết các
đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm, không
thoát ly công tác và sản xuất. Các đại biểu được
bầu ở một địa phương thường là những người đã
từng sống và công tác ở địa phương đó, có sự gắn
bó và hiểu biết địa phương. Các đại biểu Quốc
hội được bầu ra ở một địa phương (đơn vị hành
chính cấp tỉnh) trước hết là người đại diện cho
nhân dân ở địa phương và đơn vị bầu cử, đồng
thời cũng là người đại biểu đại diện cho nhân
dân cả nước. Xuất phát từ tính chất hoạt động
kiêm nhiệm của đại biểu Quốc hội và tính đại
diện cho nhân dân địa phương đã bầu ra mình, nên
hình thức tổ chức Đoàn đại biểu Quốc hội ở địa
phương để tạo điều kiện thuận lợi cho đại biểu
Quốc hội hoạt động là yêu cầu thực tế khách
quan. Mặt khác, Quốc hội nước ta với tính chất
là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, tất cả
quyền lực Nhà nước đều tập trung thống nhất ở
Quốc hội. Cơ cấu, thành phần của Quốc hội là thể
hiện khối đại đoàn kết toàn dân, không có sự
phân chia đối lập, tranh dành quyền lực giữa các
nhóm, tổ chức chính trị, các tầng lớp xã hội
khác nhau như Quốc hội các nước tư sản. Chính vì
vậy, Đoàn đại biểu Quốc hội được thành lập để
nhằm đáp ứng yêu cầu hoạt động của Quốc hội, thể
hiện ý chí chung của toàn dân. Mọi hoạt động của
Đoàn đại biểu Quốc hội được thực hiện trên cơ sở
các quy định của pháp luật và thể hiện ý chí
chung của Quốc hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam.
Nhờ có tổ chức Đoàn đại biểu Quốc hội với tính
chất là đầu mối hoạt động, sinh hoạt của các đại
biểu Quốc hội trong một tỉnh, thành phố thuộc
trung ương, mà hoạt động của mỗi cá nhân đại
biểu cũng được tăng cường, phát huy, góp phần mở
rộng mối liên hệ chặt chẽ giữa các đại biểu Quốc
hội với cử tri, đồng thời tạo điều kiện để các
đại biểu Quốc hội tại địa phương có hình thức hỗ
trợ lẫn nhau trong việc thực hiện nhiệm vụ đại
biểu của mình trong cùng một địa phương, một đơn
vị bầu cử. Việc tổ chức Đoàn đại biểu Quốc hội
đương nhiên không làm mất đi hoặc hạn chế quyền
hạn, nhiệm vụ của cá nhân mỗi đại biểu Quốc hội.
Thực tế đã cho thấy rằng, trong điều kiện các
đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm, trình
độ, khả năng và vị trí công tác giữa các đại
biểu Quốc hội không đồng đều, nếu không có hình
thức tổ chức Đoàn đại biểu Quốc hội thì chắc
rằng hoạt động của các "nghị sỹ không chuyên
nghiệp" ở địa phương, cơ sở sẽ gặp nhiều khó
khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn
đại biểu của mình.
Qua 11 khóa Quốc hội cho thấy, hình thức tổ chức
Đoàn đại biểu Quốc hội là rất cần thiết, các
Đoàn đại biểu Quốc hội đã ngày càng phát huy tác
dụng và thực hiện tốt hơn, có hiệu quả hơn chức
năng, nhiệm vụ của mình trong thời gian giữa hai
kỳ họp Quốc hội trong các lĩnh vực hoạt động:
Xây dựng pháp luật, giám sát, tiếp xúc cử tri,
tiếp công dân, giữ mối quan hệ công tác và phối
hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức, đơn vị ở
địa phương, ở trung ương, cũng như các hoạt động
tại kỳ họp Quốc hội, góp phần rất quan trọng và
kết quả hoạt động chung của Quốc hội:
I. Việc thực hiện các hoạt động của Đại biểu
Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội.
- Về hoạt động tham gia xây dựng pháp luật:
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của đại biểu
Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội là tham gia
hoạt động lập pháp. Tuy nhiên, Quốc hội nước ta
trong nhiều nhiệm kỳ trước đây gồm hầu hết đại
biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm, điều kiện về
thời gian dành cho việc nghiên cứu, chuẩn bị các
ý kiến về các dự án Luật rất hạn chế; trong khi
đó, yêu cầu về số lượng và chất lượng các dự án
luật trình Quốc hội xem xét, thông qua ngày càng
tăng, mà thời gian dành cho mỗi kỳ họp có hạn.
Tình hình đó đòi hỏi sự đổi mới quy trình lập
pháp của Quốc hội, trong đó có giai đoạn tham
gia xây dựng dự án luật của đại biểu Quốc hội và
Đoàn đại biểu Quốc hội tại địa phương trước kỳ
họp. Vấn đề đặt ra là trong điều kiện đa số các
đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm, thì vai
trò của đại biểu Quốc hội chuyên trách và Đoàn
đại biểu biểu Quốc hội trong việc tổ chức để các
đại biểu thực hiện nhiệm vụ này như thế nào. Để
tạo điều kiện cho các Đoàn đại biểu Quốc hội
thực hiện được yêu cầu đó, dưới các mức độ khác
nhau, trong các văn bản pháp luật được ban hành,
từ Hiến pháp, Luật Tổ chức Quốc hội, Luật ban
hành văn bản quy phạm pháp luật, Quy chế hoạt
động của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc
hội, Quy chế hoạt động của Hội đồng dân tộc và
các Uỷ ban của Quốc hội, Nội quy kỳ họp Quốc
hội…đều xác định nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội
và Đoàn đại biểu Quốc hội trong việc tham gia
xây dựng pháp luật, như: Các Đoàn đại biểu Quốc
hội tổ chức lấy ý kiến nhân dân, các cơ quan, tổ
chức hữu quan ở địa phương; các chuyên gia, cộng
tác viên, tư vấn liên quan đến dự án Luật; tổ
chức cho đại biểu Quốc hội trong đoàn nghiên cứu
đóng góp ý kiến vào các dự án luật; làm báo cáo
tổng hợp ý kiến tham gia và các dự án Luật gửi
Uỷ ban Thường vụ Quốc hội theo quy định.
Trong những nhiệm kỳ gần đây, nhất là nhiệm kỳ
Quốc hội khóa XI hiện nay, quy định Đoàn đại
biểu Quốc hội có đại biểu chuyên trách hoạt động
thường xuyên, và những quy định cụ thể hơn về
nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu
Quốc hội trong việc tham gia xây dựng pháp luật,
về các điều kiện bảo đảm để đại biểu Quốc hội và
Đoàn đại biểu Quốc hội thực hiện tốt nhiệm vụ
này, là cơ sở quan trọng để thực hiện quá trình
đổi mới hoạt động lập pháp. Trong đó, công đoạn
tham gia xây dựng pháp luật của đại biểu Quốc
hội và Đoàn đại biểu Quốc hội ở địa phương đã
thực sự trở thành một khâu không thể thiếu trong
quy trình lập pháp của Quốc hội, và đã đóng góp
tích cực vào việc tăng cường số lượng và chất
lượng các dự án Luật được thông qua tại kỳ họp
Quốc hội.
- Về hoạt động giám sát: Hoạt động giám
sát, kiểm tra là một trong những nhiệm vụ quan
trọng của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu
Quốc hội được quy định ngày càng đầy đủ, cụ thể
hơn trong các văn bản pháp luật, trong đó có
Luật hoạt động giám sát của Quốc hội, đã tạo
điều kiện để đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu
Quốc hội thực hiện ngày càng có hiệu quả , chất
lượng hơn. Theo quy định, Đoàn đại biểu Quốc hội
thực hiện hoạt động giám sát thông qua việc tổ
chức Đoàn giám sát của Đoàn và tổ chức để các
đại biểu Quốc hội trong Đoàn giám sát việc thi
hành pháp luật ở địa phương; giám sát văn bản
quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban
nhân dân tỉnh, thành phố thuộc trung ương; giám
sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công
dân mà đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội
đã chuyển đến cơ quan, tổ chức, các nhân có thẩm
quyền giải quyết. Khi tiến hành giám sát, đại
biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội có quyền
yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám
sát báo cáo bằng văn bản, cung cấp thông tin tài
liệu có liên quan đến nội dung giám sát, trả lời
về những vấn đề mà Đoàn đại biểu Quốc hội quan
tâm. Xem xét, giải quyết những vấn đề có liên
quan đến việc thi hành chính sách, pháp luật của
Nhà nước hoặc liên quan đến đời sống kinh tế- xã
hội của nhân dân địa phương. Khi phát hiện có
hành vi vi phạm pháp luật, gây thiệt hại đến lợi
ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của
tổ chức, cá nhân thì kiến nghị cơ quan, tổ chức,
cá nhân liên quan áp dụng các biện pháp cần
thiết để kịp thời chấm dứt hành vi vi phạm, khôi
phục lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp
pháp của tổ chức, cá nhân bị vi phạm, yêu cầu cơ
quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét
trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có
hành vi vi phạm pháp luật.
Mặc dù quy định của pháp luật về hoạt động giám
sát đã tương đối đầy đủ, Đoàn đại biểu Quốc hội
đã có đại biểu chuyên trách làm đầu mối tổ chức
các hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội, các
Đoàn đại biểu Quốc hội đã có rất nhiều cố gắng
đổi mới, cải tiến nội dung, phương thức giám
sát, nhưng trên thực tế, kết quả hoạt động giám
sát của các Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu
Quốc hội tại địa phương vẫn còn là khâu yếu,
hiệu quả chưa cao, chưa thực sự đáp ứng được yêu
cầu hiện nay. Nguyên nhân thì có nhiều, nhưng
chủ yếu tập trung vào một số vấn đề, như: Trong
quá trình giám sát, tình trạng e dè, nể nang,
hoặc né tránh, để dĩ hoà vi quý. Hoạt động giám
sát chỉ mới dừng lại ở mức độ, chưa tạo thành
sức “nặng” theo đúng tính chất của nó; cơ cấu
đại biểu Quốc hội hiện nay còn kiêm nhiệm nhiều
trong các cơ quan quản lý Nhà nước, cho nên khi
tiến hành giám sát cũng có những hạn chế nhất
định; bộ máy Văn phòng giúp việc Đoàn đại biểu
Quốc hội hiện còn chưa tương xứng với yêu cầu
tham mưu phục vụ Đoàn đại biểu Quốc hội trong
hoạt động giám sát…Đây là những vấn đề cần phải
quan tâm chỉ đạo chặt chẽ thường xuyên hơn nữa.
- Về hoạt động tiếp dân, tiếp xúc cử tri:
Trong
hoạt động tiếp dân,
Đoàn đại biểu Quốc hội mà trực tiếp là Trưởng
đoàn hoặc phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội hoạt
động chuyên trách có trách nhiệm tổ chức, phân
công đại biểu trong đoàn định kỳ tiếp công dân,
để nắm bắt tình hình chung về kinh tế - xã hội ở
địa phương, nghe ý kiến, nguyện vọng của nhân
dân, nhận và chuyển đơn thư khiếu nại, tố cáo
của công dân đến cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu
quan; đồng thời theo dõi, giám sát, đôn đốc, các
cơ quan xem xét, giải quyết. Trong nhiều năm gần
đây, hoạt động tiếp công dân, nhận chuyển đơn
thư khiếu nại, tố cáo của công dân đến cơ quan,
tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết và
giám sát, theo dõi việc giải quyết, đã được các
Đoàn đại biểu quan tâm làm tốt. Trên thực tế so
với nhiều năm trước đây, hoạt động này của đại
biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội đã đạt
một số kết quả. Các đoàn đã thường xuyên nghiên
cứu, cải tiến phương thức và hình thức tiếp dân,
phân công các đại biểu Quốc hội định kỳ tiếp
dân, phối hợp với Thường trực Hội đồng nhân dân,
Uỷ ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các ngành
của tỉnh, thành phố cùng tiếp dân để có sự phối
kết hợp chặt chẽ, phân công trách nhiệm trong
việc nghiên cứu, xử lý đơn thư, khiếu nại, tố
cáo của công dân. Tuy nhiên, Đoàn đại biểu Quốc
hội không phải là một cấp giải quyết đơn thư
khiếu nại, tố cáo của công dân. Nhiệm vụ chủ yếu
của Đoàn đại biểu Quốc hội trong lĩnh vực tiếp
dân là để nghe ý kiến, nguyên vọng của nhân dân,
nhận và chuyển đơn thư, khiếu nại, tố cáo đến cơ
quan và cá nhân có trách nhiệm; theo dõi, đôn
đốc, yêu cầu các cơ quan, cá nhân hữu quan xem
xét, giải quyết và thông báo kết quả giải quyết
cho Đoàn đại biểu Quốc hội và người khiếu nại,
tố cáo biết. Trong trường hợp cần thiết, đại
biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu quốc hội có quyền
yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan
hoặc người khiếu nại, tố cáo trình bầy và cung
cấp thông tin, tài liệu có liên quan; xem xét,
xác những vấn đề mà đại biểu Quốc hội, Đoàn đại
biểu Quốc hội quan tâm hoặc tổ chức Đoàn giám
sát để giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố
cáo của công dân tại đại phương. Nếu xét thấy
việc giải quyết không thỏa đáng, đại biểu Quốc
hội, Đoàn đại biểu Quốc hội có quyền yêu cầu
người đứng đầu cơ quan, tổ chức hữu quan, cấp
trên của cơ quan, tổ chức đó xem xét, giải
quyết.
Hoạt động tiếp xúc cử tri,
Quy chế hoạt động của đại biểu Quốc hội và Đoàn
đại biểu Quốc hội quy định: Chậm nhất là hai
mươi ngày, trước ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội,
Đoàn đại biểu Quốc hội tổ chức cho đại biểu Quốc
hội trong đoàn tiếp xúc cử tri để thu thập ý
kiến, nguyện vọng của nhân dân. Và chậm nhất là
hai mươi ngày sau ngày bế mạc kỳ họp Quốc hội,
Đoàn đại biểu Quốc hội tổ chức cho đại biểu
trong Đoàn báo cáo kết quả kỳ họp Quốc hội với
cử tri, phổ biến các Luật, Nghị Quyết và các quy
định khác mà Quốc hội đã thông qua; đồng thời
động viên nhân dân thực hiện các Nghị Quyết của
Quốc hội, chính sách và pháp luật của Nhà nước…
Để hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc
hội và Đoàn đại biểu Quốc hội trở thành hoạt
động thường xuyên, tránh hình thức và có thực
chất hơn, ngoài quy định tiếp xúc cử tri theo
định kỳ trước và sau kỳ họp Quốc hội. Năm 2004,
Uỷ ban Thường vụ Quốc hội và Uỷ ban Trung ương
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã ban hành Nghị Quyết
liên tịch số 06/2004, ngày 10 thánh 9 năm 2004
quy định việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc
hội. Theo đó, hình thức tiếp xúc cử tri của đại
biểu Quốc hội được mở rộng như: Tiếp xúc cử tri
nơi công tác (nơi làm việc), tiếp xúc cử tri nơi
cư trú, tiếp xúc cử tri theo giới ngành, theo
chuyên đề…
Qua tiếp xúc cử tri, các đại biểu Quốc hội và
Đoàn đại biểu Quốc hội nắm được ý kiến, kiến
nghị, tâm tư, nguyện vọng của nhân dân về nhiều
vấn đề liên quan đến địa phương và cả nước. ý
kiến, kiến nghị của cử tri qua tiếp xúc cử tri
là một kênh thông tin quan trọng, chủ yếu để Uỷ
ban Thường vụ Quốc hội trình Quốc hội; đồng thời
là cơ sở để đại biểu Quốc hội nghiên cứu, chọn
lọc để tham gia thảo luận và quyết định các vấn
đề tại kỳ họp Quốc hội.
Tại các kỳ họp Quốc hội, theo chương trình nội
dung kỳ họp, hoạt động của các Đoàn đại biểu
Quốc hội, đại biểu Quốc hội tập trung vào việc
thực hiện những nhiệm vụ chủ yếu như: Tham dự
đầy đủ các phiên họp toàn thể của Quốc hội;
nghiên cứu tài liệu; tham gia họp Đoàn, họp Tổ
đại biểu Quốc hội để thảo luận các vấn đề thuộc
nội dung chương trình kỳ họp. Các ý kiến thảo
luận tại cuộc họp của Đoàn, của Tổ đại biểu Quốc
hội được ghi thành biên bản và là cơ sở quan
trọng để giúp Chủ tọa trong việc điều hành kỳ
họp và chỉ đạo việc nghiên cứu tiếp thu hoàn
chỉnh các báo cáo, đề án, Nghị Quyết…Thực tế cho
thấy, tại các kỳ họp Quốc hội nhiều vấn đề còn
có ý kiến khác nhau, hoặc các vấn đề quan trọng
liên quan đến nội dung kỳ họp đều được các Đoàn
đại biểu Quốc hội thảo luận và đóng góp ý kiến.
Tại các phiên họp chất vấn và trả lời chất vấn,
nhiều đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc
hội đã có nhiều ý kiến chất vấn các cơ quan, tổ
chức, cá nhân theo quy định. Các ý kiến chất vấn
của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội
liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội
của đất nước. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên
quan đã trả lời với tinh thần trách nhiệm,
nghiêm túc các ý kiến chất vấn của đại biểu Quốc
hội và Đoàn đại biểu Quốc hội. Các buổi chất vấn
và trả lời chất vấn có tranh luận, phát biểu
thẳng thắn, dân chủ, được cử tri và nhân dân
đồng tình, đánh giá cao. Tuy nhiên, một chất vấn
của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội
chỉ chủ yếu tập trung tại các kỳ họp Quốc hội.
Việc chất vấn trong thời gian giữa hai kỳ họp
Quốc hội còn rất ít, chưa trở thành hoạt động
thường xuyên. Đây cũng là vấn đề cần được cải
tiến để hoạt động chất vấn trở thành hoạt động
bình thường và thường xuyên cả những khi Quốc
hội không họp theo quy định.
Về các mối quan hệ của Đoàn đại biểu Quốc hội:
Để duy trì các hoạt động, Đoàn đại biểu Quốc hội
thông qua Trưởng đoàn và Phó Trưởng đoàn chuyên
trách giữ mối quan hệ thường xuyên với Chủ tịch
Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan
của Quốc hội, các cơ quan, tổ chức hữu quan ở
trung ương và địa phương. Mỗi năm hai lần, vào
giữa năm và cuối năm, Đoàn đại biểu Quốc hội
phải báo cáo tình hình và kết quả hoạt động của
Đoàn trên các lĩnh vực tới Uỷ ban Thường vụ Quốc
hội.
Đoàn đại biểu Quốc hội cử đại biểu trong Đoàn
tham gia vào các Đoàn của Uỷ ban Thường vụ Quốc
hôi, Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội
khi Đoàn công tác về địa phương giám sát, kiểm
tra, tìm hiểu tình hình địa phương. Trong phạm
vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, Đoàn đại biểu
Quốc hội giữ mối quan hệ chặt chẽ với Hội đồng
nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban
nhân dân, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc ở địa phương;
dự kỳ họp Hội đồng nhân dân; trao đổi góp ý về
việc thi hành pháp luật và Nghị Quyết của Hội
đồng nhân dân ở địa phương; nghiên cứu đề xuất
việc sửa đổi, bổ sung hoặc đề nghị Uỷ ban Thường
vụ Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan Nhà nước
có liên quan nghiên cứu, xem xét và có biện pháp
giải quyết các yêu cầu, kiến nghị của Hội đồng
nhân dân có liên quan đến chủ trương, chính
sách, pháp luật của Nhà nước hoặc các vấn đề
thuộc địa phương. Trong quan hệ công tác với Uỷ
ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, thành phố, Đoàn đại
biểu Quốc hội có sự phối hợp công tác chặt chẽ
trong việc tổ chức để đại biểu Quốc hội tiếp xúc
cử tri, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri;
trong quá trình tổ chức việc bầu cử đại biểu
Quốc hội; trong hoạt động theo dõi giám sát hoạt
động của đại biểu dân cử. Mỗi năm hai lần, vào
giữa năm và cuối năm, Đoàn đại biểu Quốc hội
thông báo tình hình hoạt động của Đoàn với Uỷ
ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, thành phố thuộc trung
ương.
II. Các điều kiện bảo đảm hoạt động của Đoàn đại
biểu Quốc hội.
Vị trí, vai trò và nội dung hoạt động của Đoàn
đại biểu Quốc hội đặt ra yêu cầu về các điều
kiện bảo đảm để Đoàn đại biểu Quốc hội thực hiện
tốt các chức năng, nhiệm vụ của mình.
Về văn phòng giúp việc Đoàn đại biểu Quốc hội:
Từ tháng 9/2003 trở về trước, việc tham mưu
phục vụ Đoàn đại biểu Quốc hội do Văn phòng
chung đảm nhận, đó là Văn phòng Hội đồng nhân
dân và Uỷ ban nhân dân, hoặc Văn phòng Hội đồng
nhân dân và Đoàn đại biểu Quốc hội và Văn phòng
Đoàn đại biểu Quốc hội (mô hình Văn phòng Đoàn
đại biểu Quốc hội riêng chỉ có ở thành phố Hồ
Chí Minh, sau đó có ở một, hai địa phương khác).
ở các Văn phòng chung này, hầu hết đã bố trí một
thư ký chuyên trách giúp việc riêng cho Đoàn đại
biểu Quốc hội. Nhìn chung đội ngũ thư ký Đoàn
đại biểu Quốc hội đã có nhiều cố gắng, phục vụ
tốt hoạt động của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại
biểu Quốc hội, góp phần vào kết quả hoạt động
của Đoàn đại biểu Quốc hội. Tuy nhiên, do chưa
có sự thống nhất về mặt tổ chức và phân công
trách nhiệm, lại chỉ có một thư ký giúp việc,
trong khi công việc thì nhiều, do đó việc tham
mưu, giúp việc đại biểu Quốc hội và Đoàn đại
biểu Quốc hội ở một số góc độ nào đó còn nhiều
khó khăn và chưa đáp ứng tốt đòi hỏi nâng cao
chất lượng và hiệu quả công tác phục vụ trong
tình hình mới.
Chính vì vậy, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã ban
hành Nghị Quyết số 416 NQ/ UBTVQH 11 ngày
25/9/2003 về việc thành lập Văn phòng Đoàn đại
biểu Quốc hội, quy định về chức năng, nhiệm vụ,
tổ chức, biên chế của Văn phòng Đoàn đại biểu
Quốc hội. Theo đó, Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc
hội được xác định là cơ quan giúp việc của Đoàn
đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội; có chức
năng tham mưu và tổ chức phục vụ mọi hoạt động
của Đoàn đại biểu Quốc hội, Trưởng, Phó Đoàn đại
biểu Quốc hội. Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội
giữ mối quan hệ công tác với Văn phòng Tỉnh ủy
(hoặc Thành ủy), Văn phòng Hội đồng nhân dân, Uỷ
ban nhân dân, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
và các cơ quan, tổ chức, đơn vị ở địa phương;
đồng thời giữ mối liên hệ thương xuyên, chặt chẽ
với Văn phòng Quốc hội để phục vụ các hoạt động
của Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội.
Thực hiện Nghị Quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc
hội, hiện nay trong cả nước đã có 46 tỉnh, thành
phố trực thuộc trung ương tổ chức Văn phòng Đoàn
đại biểu Quốc hội riêng. Các Văn phòng Đoàn đại
biểu Quốc hội đã và đang ổn định tổ chức bộ máy,
nâng cao chất lượng công tác, phục vụ ngày càng
tốt hơn hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội và
đại biểu Quốc hội.
Về cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động: Nơi làm
việc và các trang thiết bị Văn phòng (về xe cộ,
phương tiện hoạt động, hệ thống máy tính nối
mạng với Văn phòng Quốc hội ở Hà Nội…) phục vụ
Đoàn đại biểu Quốc hội ngày càng được quan tâm,
bố trí, tăng cường đầy đủ hơn. Đoàn đại biểu
Quốc hội có kinh phí hoạt động. Từ năm 2003 trở
về trước, kinh phí hoạt động của Đoàn đại biểu
Quốc hội chủ yếu do ngân sách địa phương đảm
nhiệm, khoản kinh phí từ Quốc hội chỉ là kinh
phí hỗ trợ. Từ năm 2003 trở lại đây, kinh phí
hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội là một
khoản kinh phí độc lập được Uỷ ban Thường vụ
Quốc hội phân bổ từ nguồn kinh phí của Quốc hội,
tỷ lệ năm sau cao hơn năm trước, cố gắng để đáp
ứng nhu cầu chi tiêu cho hoạt động của các Đoàn
đại biểu Quốc hội trong thời kỳ đổi mới, nâng
cao chất lượng hiệu quả hoạt động của Quốc hội
và Đoàn đại biểu Quốc hội.
Có thể nói, trên cơ sở quy định của pháp luật,
tổ chức và hoạt động của các Đoàn đại biểu Quốc
hội đã có nhiều cố gắng đổi mới theo hướng tích
cực. Những đổi mới và cố gắng tích cực đó thể
hiện ở kết quả hoạt động ngày càng rõ nét của
Đoàn đại biểu Quốc hội. Và thực tế đã cho thấy,
qua hoạt động của mình, vai trò, vị trí của Đoàn
đại biểu Quốc hội đã ngày càng được nâng lên và
khẳng định sự cần thiết và tính chất đặc thù của
tổ chức Đoàn đại biểu Quốc hội trong tổ chức và
hoạt động của Quốc hội nước ta. Tuy nhiên, kết
quả đạt được trong các lĩnh vực hoạt động của
Đoàn đại biểu Quốc hội còn ở các mức độ khác
nhau và giữa các Đoàn đại biểu Quốc hội thì vẫn
chưa đồng đều, chưa thực sự đáp ứng một cách đầy
đủ đòi hỏi của thực tế hiện nay. Chính vì vậy,
việc tiếp tục nghiên cứu về những nội dung đổi
mới, cải tiến để không ngừng tăng cường về tổ
chức và hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội,
như cơ cấu, số lượng đại biểu trong Đoàn; đại
biểu Quốc hội chuyên trách của Đoàn, vai trò, vị
trí, chức năng, nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội
chuyên trách; hoạt động xây dựng pháp luật, hoạt
động giám sát, tiếp dân, tiếp xúc cử tri…như thế
nào để vừa phù hợp với điều kiện thực tế của
nước ta, vừa nâng cao được hiệu quả hoạt động
của Đoàn đại biểu Quốc hội; cũng như các điều
kiện bảo đảm cho hoạt động của Đoàn đại biểu
Quốc hội và đại biểu Quốc hội là những vấn đề
rất cần thiết, là công việc cần được quan tâm
thường xuyên./.
|
