|
Vai trò của Quốc hội trong việc quyết định các vấn
đề quan trọng của đất nước
Lịch sử hình thành và phát triển của Quốc hội
Việt Nam từ năm 1946 đến nay cho thấy quan điểm
đúng đắn của Ðảng ta và tư tưởng vĩ đại của Chủ
tịch Hồ Chí Minh về cơ quan đại diện của nhân
dân: Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của
nhân dân và do đó là cơ quan quyền lực nhà nước
cao nhất trên các phương diện lập pháp, quyết
định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám
sát tối cao.
Quan điểm, tư tưởng đó đã được thể hiện nhất quán
trong bốn bản Hiến pháp của Nhà nước ta. Khi bàn
về chức năng quyết định của Quốc hội, Chủ tịch Hồ
Chí Minh khẳng định "Những vấn đề quan trọng nhất
của Nhà nước trong phạm vi toàn quốc đều do Quốc
hội quyết định".
Cùng với chức năng lập pháp (kể cả lập hiến),
những vấn đề quan trọng nhất của đất nước thuộc
thẩm quyền quyết định của Quốc hội bao gồm ba nội
dung chủ yếu:
Một là,
các vấn đề về tổ chức và nhân sự cấp cao của Nhà
nước, như: Thành lập, bãi bỏ các cơ quan trung
ương trong bộ máy Nhà nước; bầu, miễn nhiệm, bãi
nhiệm hoặc phê chuẩn các chức vụ cao nhất của Nhà
nước và những người đứng đầu các bộ, cơ quan ngang
bộ; thành lập mới, nhập, chia, điều chỉnh địa giới
tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương...
Hai là,
các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, trong đó quyết định
kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hằng
năm; quyết định chính sách tài chính, tiền tệ quốc
gia, dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân
sách trung ương, phê chuẩn quyết toán NSNN; quyết
định chính sách dân tộc và chính sách tôn giáo của
Nhà nước; quyết định quy hoạch và kế hoạch sử dụng
đất đai của cả nước; quyết định chủ trương đầu tư
các công trình quan trọng quốc gia.
Ba là,
các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại, như
quyết định: Vấn đề chiến tranh và hòa bình, phê
chuẩn hoặc bãi bỏ các điều ước quốc tế...
Trong ba nhóm vấn đề quan trọng nói trên thì việc
quyết định các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội,
ngân sách nhà nước là nhiệm vụ có tính chất trọng
tâm và thường xuyên của Quốc hội.
Về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội: Căn cứ
vào Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất
nước và Nghị quyết Ðại hội Ðảng theo nhiệm kỳ,
Quốc hội xem xét, quyết định kế hoạch phát triển
kinh tế - xã hội 5 năm và tiếp đó, căn cứ vào kế
hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm mà quyết
định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm
(Nghị quyết về nhiệm vụ hằng năm).
Khác với các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội
mang tính chất tập trung, bao cấp với các chỉ tiêu
hiện vật là chủ yếu trước đây, kể từ khi đất nước
ta chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa, các kế hoạch được xây dựng trên
cơ sở các quy luật và cơ chế của thị trường, mang
tính định hướng.
Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm gần đây
nhất là kế hoạch 2001 - 2005 và tiếp theo là kế
hoạch 2006 - 2010 phải căn cứ vào Chiến lược phát
triển kinh tế - xã hội (2001 - 2010) và định hướng
đến năm 2020, Nghị quyết Ðại hội lần thứ IX và lần
thứ X của Ðảng.
Quốc hội quyết định kế hoạch phát triển kinh tế -
xã hội (2001 - 2005) với mục tiêu tổng quát, các
chỉ tiêu chủ yếu, các nhiệm vụ, giải pháp lớn của
cả giai đoạn 5 năm và trách nhiệm tổ chức thực
hiện của các ngành, các cấp, các cơ quan, tổ chức.
Các chỉ tiêu chủ yếu của kế hoạch bao gồm các chỉ
tiêu về phát triển kinh tế và các chỉ tiêu về xã
hội, trong đó đáng chú ý là chỉ tiêu về tích lũy
và tiêu dùng xã hội, vốn đầu tư phát triển, nhịp
độ tăng trưởng GDP, chỉ tiêu về giá trị mới tăng
thêm của các ngành kinh tế trọng yếu, chuyển dịch
cơ cấu kinh tế (tỷ trọng nông, lâm, ngư nghiệp,
công nghiệp và xây dựng, dịch vụ trong GDP), huy
động vào ngân sách nhà nước, số lao động được giải
quyết việc làm tăng thêm, thu nhập và đời sống dân
cư, chỉ tiêu xóa đói, giảm nghèo.
Cụ thể hóa nội dung của kế hoạch 5 năm, hằng năm
vào kỳ họp cuối năm, Quốc hội xem xét, quyết định
kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của năm tiếp
theo (nội dung kế hoạch hằng năm được thể hiện
trong nghị quyết của Quốc hội về nhiệm vụ của năm
đó). Thông thường, Quốc hội thảo luận và quyết
định hơn 10 chỉ tiêu trong các lĩnh vực kinh tế -
xã hội, trong đó có những chỉ tiêu được cân nhắc
nhiều nhất là tốc độ tăng tổng sản phẩm trong nước
(GDP), tốc độ tăng giá tiêu dùng, tổng nguồn vốn
đầu tư phát triển toàn xã hội so với GDP, tốc độ
tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu. Trong các chỉ
tiêu phát triển hằng năm, Quốc hội ngày càng nhấn
mạnh các chỉ tiêu về xã hội, chỉ tiêu phát triển
bền vững, bảo vệ môi trường và chất lượng tăng
trưởng.
Một trong những nội dung kinh tế quan trọng theo
quy định của Luật Ðất đai được Quốc hội quyết định
gắn với Chiến lược và kế hoạch 5 năm phát triển
kinh tế - xã hội là quy hoạch sử dụng đất theo kỳ
hạn mười năm và kế hoạch sử dụng đất theo kỳ hạn 5
năm. Nghị quyết của Quốc hội về quy hoạch và kế
hoạch sử dụng đất hiện hành là Nghị quyết về quy
hoạch sử dụng đất đến năm 2010 và kế hoạch sử dụng
đất đến năm 2005. Tại kỳ họp trong năm 2006, cùng
với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm,
Quốc hội sẽ xem xét thông qua kế hoạch sử dụng đất
giai đoạn 2006 - 2010.
Khi nói đến vai trò của Quốc hội trong việc quyết
định những vấn đề quan trọng của đất nước ngày
càng được nâng cao và đi vào thực chất thì phải
khẳng định vai trò quyết định ngân sách nhà nước
của Quốc hội.
Cũng như Quốc hội, Nghị viện của các nước trên thế
giới quyết định về ngân sách nhà nước là thẩm
quyền hiến định của Quốc hội Việt Nam. Ðiều này đã
được thể hiện trong bản Hiến pháp đầu tiên của
nước ta - Hiến pháp năm 1946 do Chủ tịch Hồ Chí
Minh trực tiếp chỉ đạo biên soạn: "Nghị viện nhân
dân giải quyết mọi vấn đề chung cho toàn quốc, đặt
ra các pháp luật, biểu quyết ngân sách, chuẩn y
các hiệp ước mà Chính phủ ký với nước ngoài".
Tuy nhiên, do những điều kiện khách quan và do
điều kiện tổ chức và hoạt động của Quốc hội nước
ta trong các khóa trước đây, việc Quốc hội thảo
luận và quyết định về ngân sách nhà nước (bao gồm
dự toán, phân bổ và quyết toán ngân sách Nhà nước)
chỉ mang tính thủ tục, hình thức. Ngay cả khi có
Luật Ngân sách nhà nước năm 1996 thì Quốc hội chỉ
quyết định phần dự toán, còn thẩm quyền phân bổ
ngân sách của Quốc hội cũng giao lại cho Ủy ban
Thường vụ Quốc hội.
Một sự kiện có tính bước ngoặt để Quốc hội có thể
thật sự thực hiện chức năng ngân sách của mình đó
là việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992 và
tiếp đó Luật Ngân sách nhà nước năm 2002 được ban
hành. Theo các quy định của hiến pháp được sửa
đổi, bổ sung và của Luật Ngân sách nhà nước mới,
nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Quốc hội về
ngân sách nhà nước rất cụ thể và không thể ủy
quyền, đó là Quốc hội quyết định dự toán ngân sách
nhà nước và phân bổ ngân sách trung ương. Về dự
toán ngân sách nhà nước, Quốc hội quyết định tổng
số thu NSNN (bao gồm thu nội địa, thu từ hoạt động
xuất khẩu và nhập khẩu, thu viện trợ không hoàn
lại) và tổng số chi ngân sách nhà nước (bao gồm
chi ngân sách trung ương và chi ngân sách địa
phương), trong đó quy định chi tiết theo các lĩnh
vực chủ yếu như chi đầu tư phát triển, chi thường
xuyên, chi trả nợ và viện trợ, chi bổ sung quỹ dự
trữ tài chính, dự phòng ngân sách. Trong chi đầu
tư phát triển và chi thường xuyên, Quốc hội quyết
mức chi cụ thể cho các lĩnh vực giáo dục, đào tạo
và khoa học, công nghệ là hai lĩnh vực thuộc quốc
sách hàng đầu. Quốc hội cũng quyết định mức bội
chi ngân sách nhà nước và nguồn bù đắp. Về phân bổ
ngân sách trung ương, Quốc hội quyết định tổng số
và mức chi từng lĩnh vực; dự toán chi của từng bộ,
cơ quan thuộc Chính phủ và cơ quan khác ở Trung
ương theo từng lĩnh vực; mức bổ sung từ ngân sách
trung ương cho từng địa phương, bao gồm bổ sung
cân đối ngân sách và bổ sung có mục tiêu.
Trong mấy năm gần đây, dự toán ngân sách nhà nước
và phương án phân bổ ngân sách trung ương sau khi
được Quốc hội xem xét, thảo luận đều được điều
chỉnh tăng thu cho sát với thực tế; do đó vừa bảo
đảm minh bạch, chủ động hơn trong cân đối, vừa có
nguồn tăng chi thêm cho một số nhiệm vụ và các địa
phương. Ngoài ra, cũng theo quy định của Luật Ngân
sách nhà nước, số tăng thu và tiết kiệm chi so với
dự toán được giao phải được Ủy ban Thường vụ Quốc
hội cho ý kiến bằng văn bản trước khi Chính phủ
quyết định phương án sử dụng.
Việc Quốc hội thực hiện đầy đủ thẩm quyền của mình
về ngân sách nhà nước bắt đầu từ năm ngân sách
2004 đã được nhân dân, các ngành, các cấp và cộng
đồng quốc tế đánh giá cao, coi đây là một biểu
hiện cụ thể của quyền lực thật sự của Quốc hội,
thể hiện sinh hoạt dân chủ, công khai, minh bạch
của Nhà nước trong lĩnh vực tài chính - ngân sách.
Một trong những nhiệm vụ khác thuộc thẩm quyền và
thể hiện vai trò ngày càng cao của Quốc hội đã
được ghi trong Hiến pháp và các luật có liên quan,
đó là việc Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư
các công trình quan trọng quốc gia.
Kể từ năm 1997 đến nay, Quốc hội khóa X và Quốc
hội khóa XI đã quyết định chủ trương đầu tư năm
công trình quan trọng quốc gia, đó là Dự án trồng
mới 5 triệu ha rừng; Dự án khí - điện - đạm tại Bà
Rịa - Vũng Tàu; Dự án Nhà máy lọc dầu số 1 Dung
Quất; Phương án xây dựng công trình thủy điện Sơn
La; Chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh.
Hằng năm, Chính phủ báo cáo trước Quốc hội tình
hình thực hiện từng công trình quan trọng quốc gia
để Quốc hội có thể quyết định những chủ trương bổ
sung, điều chỉnh nhằm thúc đẩy tiến độ, bảo đảm
tiết kiệm, chất lượng, hiệu quả và sớm đưa vào sử
dụng.
Như vậy, những kết quả mà hoạt động của Quốc hội
các khóa đã đạt được thông qua việc quyết định các
vấn đề quan trọng của đất nước trong lĩnh vực kinh
tế - xã hội và tài chính - ngân sách đã minh chứng
tính đúng đắn quan điểm của Ðảng ta và tư tưởng
của Chủ tịch Hồ Chí Minh không ngừng nâng cao vai
trò của cơ quan dân cử, đặc biệt là vai trò của
Quốc hội - cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân,
cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Việt
Nam Dân chủ cộng hòa trước đây và ngày nay là nước
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Tiếp tục những thành tựu to lớn qua 60 năm hình
thành và phát triển, dưới sự lãnh đạo của Ðảng
Cộng sản Việt Nam, với sự phối hợp chặt chẽ của
các cơ quan hành pháp và tư pháp, sự tham gia tích
cực của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức
thành viên của Mặt trận, Quốc hội nước ta nhất
định sẽ tiếp tục đổi mới về tổ chức và hoạt động,
thực hiện đúng và đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn do
Hiến pháp quy định trên mọi phương diện, xứng đáng
với sự tín nhiệm của nhân dân cả nước.
NGUYỄN ÐỨC KIÊN
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách của Quốc hội
http://www.nhandan.com.vn/ |
