|
Đây là thời kỳ
Quốc hội được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp
năm 1980, theo đó, Quốc hội được xác định là cơ
quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền
lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam. Quốc hội là cơ quan duy nhất có
quyền lập hiến và lập pháp. Quốc hội quyết định
những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại,
những mục tiêu phát triển kinh tế và văn hóa,
những quy tắc chủ yếu về tổ chức và hoạt động của
bộ máy nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động
của công dân. Quốc hội thực hiện quyền giám sát
tối cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nước.
Quốc hội có 15
loại nhiệm vụ và quyền hạn, trong đó có những
quyền rất quan trọng như làm Hiến pháp và sửa đổi
Hiến pháp, làm luật và sửa đổi luật, thực hiện
quyền giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp và
pháp luật, quy định kế hoạch nhà nước và phê chuẩn
việc thực hiện kế hoạch nhà nước, quyết định dự
toán ngân sách nhà nước và phê chuẩn quyết toán
ngân sách nhà nước… Hiến pháp còn quy định Quốc
hội có thể định cho mình những nhiệm vụ và quyền
hạn khác, khi xét thấy cần thiết.
Theo quy định của
Hiến pháp 1980, trong thời kỳ này, nhiệm kỳ của
Quốc hội là 5 năm.
Hiến pháp 1980 quy định Hội đồng Nhà nước là cơ
quan cao nhất hoạt động thường xuyên của Quốc hội,
là Chủ tịch tập thể của nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam. Hội đồng Nhà nước, thông qua Chủ
tịch Hội đồng, thay mặt nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt
Nam
về đối nội và đối ngoại. Hội đồng Nhà nước chịu
trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội.
Hiến pháp quy định Hội đồng Nhà nước được bầu ra
trong số các đại biểu Quốc hội, gồm có: Chủ tịch
Hội đồng Nhà nước, các Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà
nước, Tổng thư ký Hội đồng Nhà nước và các ủy viên
Hội đồng Nhà nước. Hội đồng Nhà nước có 21 nhiệm
vụ và quyền hạn tương tự như quy định của Hiến
pháp 1959 đối với Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, nhưng
có sự ràng buộc và chặt chẽ hơn trong việc thực
hiện các nhiệm vụ và quyền hạn của mình, như quyết
định về việc thành lập hoặc bãi bỏ các bộ, các Uỷ
ban Nhà nước; cử và bãi miễn các Phó Chủ tịch Hội
đồng Bộ trưởng, các Bộ trưởng, các Chủ nhiệm Uỷ
ban Nhà nước; tuyên bố tình trạng chiến tranh khi
nước nhà bị xâm lược phải trình Quốc hội phê chuẩn
trong kỳ họp gần nhất của Quốc hội...
Ngoài ra, Hiến
pháp 1980 còn quy định Quốc hội bầu Chủ tịch và
các Phó Chủ tịch Quốc hội. Số Phó Chủ tịch Quốc
hội do Quốc hội định.
Quốc hội khóa VII
(1981-1987) được bầu ngày 26-4-1981, có 496 đại
biểu. Quốc hội bầu Hội đồng Nhà nước do đồng chí
Trường Chinh làm Chủ tịch, 4 Phó Chủ tịch Hội đồng
Nhà nước và Tổng thư ký Hội đồng Nhà nước.
Quốc hội đã bầu Luật sư Nguyễn Hữu Thọ làm Chủ
tịch Quốc hội và 9 Phó Chủ tịch Quốc hội; bầu Hội
đồng Quốc phòng, Hội đồng Dân tộc và 7 ủy ban: Uỷ
ban Pháp luật, Uỷ ban Kinh tế - kế hoạch và ngân
sách, Uỷ ban Văn hóa và giáo dục, Uỷ ban Khoa học
và kỹ thuật, Uỷ ban Y tế và xã hội, Uỷ ban Thanh
niên, thiếu niên và nhi đồng và Uỷ ban Đối ngoại.
Quốc hội khóa VII
đã có 12 kỳ họp; ban hành được 10 đạo luật và 35
nghị quyết; Hội đồng Nhà nước ban hành được 15
pháp lệnh. Ngoài các đạo luật về tổ chức bộ máy
nhà nước được ban hành mới theo Hiến pháp 1980,
đáng chú ý là lần đầu tiên Quốc hội đã ban hành Bộ
luật hình sự (1985) gồm 280 điều quy định về tội
phạm và hình phạt; và Luật hôn nhân gia đình
(1986) gồm 57 điều trên cơ sở kế thừa và phát
triển Luật hôn nhân và gia đình năm 1959, thể hiện
bước phát triển đáng kể trong hoạt động lập pháp
của Quốc hội.
Quốc hội đã triển
khai thực hiện chức năng quyết định các vấn đề
quan trọng của đất nước như thành lập các cơ quan
nhà nước ở Trung ương, thông qua các nghị quyết về
kế hoạch kinh tế - xã hội hàng năm; quyết định các
vấn đề về việc cử và miễn nhiệm một số thành viên
Hội đồng Bộ trưởng.
Hoạt động giám sát
cũng được Quốc hội và Hội đồng Nhà nước coi trọng,
tập trung về các vấn đề quản lý kinh tế - xã hội,
việc thi hành Hiến pháp, pháp luật nhằm tăng cường
pháp chế xã hội chủ nghĩa. Hoạt động chất vấn tại
kỳ họp đã có bước cải tiến với việc tại kỳ họp thứ
10, các đại biểu Quốc hội đã tập trung chất vấn
vào việc đánh giá những sai lầm, khuyết điểm về
việc thực hiện chính sách giá - lương - tiền; đồng
thời đề ra những biện pháp khắc phục.
Quốc hội khóa VIII
(1987-1992) được bầu ra ngày 19-4-1987 là Quốc hội
của giai đoạn khởi đầu sự nghiệp Đổi mới toàn diện
đất nước do Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI
của Đảng đề ra.
Trong nhiệm kỳ
này, Quốc hội bầu đồng chí Lê Quang Đạo làm Chủ
tịch Quốc hội, 5 Phó Chủ tịch Quốc hội; thành lập
Hội đồng quốc phòng, Hội đồng Dân tộc và 7 uỷ ban:
Uỷ ban Pháp luật; Uỷ ban Kinh tế, kế hoạch và ngân
sách; Uỷ ban Văn hóa và giáo dục; Uỷ ban Khoa học
và kỹ thuật; Uỷ ban Y tế và xã hội; Uỷ ban Thanh
niên, Thiếu niên và nhi đồng và Uỷ ban Đối ngoại.
Quốc hội đã có 11 kỳ họp, ban hành 2 bộ luật, 25
đạo luật và Hội đồng Nhà nước đã ban hành 39 pháp
lệnh. Đáng chú ý là nhiều đạo luật quan trọng thể
chế hóa chính sách kinh tế mới lần đầu tiên đã
được ban hành, như Luật đầu tư nước ngoài tại Việt
Nam (1987), mở đường cho việc đẩy mạnh đầu tư nước
ngoài tại Việt Nam, Luật doanh nghiệp tư nhân
(1990) và Luật công ty (1990) là những đạo luật
quan trọng thể chế hóa đường lối phát triển nền
kinh tế hàng hóa nhiều thành phần ở nước ta. Lần
đầu tiên các luật này thừa nhận quyền sở hữu tư
nhân về tư liệu sản xuất và quyền thành lập công
ty và doanh nghiệp tư nhân. Quốc hội còn ban hành
các luật về thuế như Luật thuế doanh thu, Luật
thuế tiêu thụ đặc biệt, Luật thuế lợi tức, Bộ luật
hàng hải, Luật hàng không dân dụng. Hội đồng Nhà
nước đã ban hành hàng loạt pháp lệnh điều chỉnh
các mặt khác nhau của đời sống xã hội.
Tại kỳ họp thứ 5,
tháng 6-1989, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về
việc thành lập Uỷ ban sửa đổi Hiến pháp do đồng
chí Võ Chí Công làm Chủ tịch, gồm 27 thành viên để
tiến hành sửa đổi Hiến pháp 1980 một cách cơ bản
và toàn diện, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn cách
mạng mới. Hiến pháp mới của nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam đã được Quốc hội khóa VIII xem
xét, thông qua tại kỳ họp thứ 11 năm 1992.
Đặc biệt, Quốc hội
khóa VIII đã có tiến bộ nhất định trong việc xem
xét, quyết định các vấn đề quan trọng của đất
nước. Tại các kỳ họp của mình, Quốc hội đã dành
thời gian để thảo luận về các báo cáo của Hội đồng
Bộ trưởng về tình hình thực hiện kế hoạch nhà nước
và ngân sách nhà nước; yêu cầu Hội đồng Bộ trưởng
báo cáo bổ sung, cung cấp thêm thông tin, số liệu
để có thêm căn cứ xem xét, phân tích trước khi
quyết định. Quốc hội cũng đã phê chuẩn các hiệp
định, hiệp ước quan trọng về kinh tế, văn hóa,
khoa học kỹ thuật và giáo dục mà Chính phủ Việt
Nam đã ký kết.
|
